Sprawozdanie prywatnego detektywa przed Sądem Najwyższym. Co naprawdę decyduje o wartości dowodu?

Czy fakt, że prywatny detektyw został wynajęty przez jedną ze stron, obniża wiarygodność jego ustaleń? Czy sprawozdanie z czynności detektywistycznych można odrzucić tylko dlatego, że jest dokumentem prywatnym? I jak duże znaczenie ma jakość zdjęć, ciągłość obserwacji oraz sposób formułowania wniosków?

Na te pytania bardzo ciekawie odpowiada sprawa, którą zajmował się Sąd Najwyższy w wyroku z 17 października 2017 r., sygn. II PK 278/16. Pisaliśmy już o tym wcześniej. Mino to postanowiliśmy przedstawić to zagadnienie jeszcze bardziej szczegółowo.

To orzeczenie jest interesujące nie tylko dla prawników i pracodawców. Z punktu widzenia praktyki detektywistycznej pokazuje coś znacznie ważniejszego:

dobry materiał dowodowy nie kończy się na wykonaniu obserwacji. Liczy się to, co detektyw rzeczywiście ustalił, jak to udokumentował i czy potrafi oddzielić fakty od własnych wniosków.

Pracodawca podejrzewa pracownika i zatrudnia detektywa

Sprawa dotyczyła pracownicy zatrudnionej na stanowisku dyrektora regionalnego w przedsiębiorstwie zajmującym się kolportażem materiałów reklamowych.

Do jej obowiązków należał m.in. nadzór nad kolportażem, kontrolowanie magazynów oraz monitorowanie skupu makulatury. Jednocześnie kolportaż na powierzonym jej terenie wykonywała firma jej męża.

Po pojawieniu się reklamacji klientów pracodawca zaczął podejrzewać, że część materiałów przeznaczonych do kolportażu może być niszczona zamiast trafiać do odbiorców.

Firma zdecydowała się więc na rozwiązanie, z którego przedsiębiorcy korzystają również obecnie: zleciła przeprowadzenie czynności obserwacyjnych prywatnemu detektywowi.

Detektyw prowadził obserwację przez kilka dni. Ustalił m.in., że w jednym z magazynów znajdowało się około 20 palet broszur. Podając się za osobę zainteresowaną wynajmem magazynu, dostał się również do jego wnętrza. Następnie obserwował przyjazd samochodu ciężarowego i załadunek znajdujących się tam materiałów.

Na podstawie sprawozdania prywatnego detektywa oraz wykonanej dokumentacji fotograficznej pracodawca uznał, że pracownica dopuściła się poważnych nieprawidłowości i rozwiązał z nią umowę o pracę bez wypowiedzenia.

I właśnie wtedy materiał zgromadzony przez detektywa znalazł się pod sądową lupą.

Wózek widłowy podczas pracy w magazynie jako ilustracja obserwacji prowadzonej przez prywatnego detektywa — W sprawach gospodarczych znaczenie może mieć nie tylko sam fakt załadunku, ale również ustalenie, co zostało przewiezione, dokąd i na czyje polecenie.

Sąd Okręgowy: sprawozdanie nie wystarczyło

Sprawa pokazuje, że samo zatrudnienie detektywa nie oznacza jeszcze, że zgromadzony materiał automatycznie przesądzi wynik procesu.

Sąd Okręgowy bardzo krytycznie ocenił przeprowadzone czynności.

Jednym z jego argumentów było to, że sprawozdanie detektywa stanowiło dokument prywatny sporządzony na zlecenie pracodawcy.

Ale nie był to jedyny problem.

Znacznie ważniejsze okazały się konkretne braki w dokumentacji.

Detektyw widział, ale czy mógł wiedzieć?

Część obserwacji prowadzono z odległości około 100–200 metrów.

Detektyw miał obserwować przez znajdujące się wysoko i stosunkowo zabrudzone szyby, jakie materiały są ładowane do samochodu ciężarowego.

Sąd nabrał wątpliwości, czy w takich warunkach rzeczywiście możliwe było jednoznaczne ustalenie rodzaju oraz ilości ładowanych materiałów.

Jeszcze większe zastrzeżenia wzbudził sposób szacowania masy przewożonego ładunku.

Detektyw twierdził, że pojazd mógł przewozić około 20 ton ulotek, wyciągając taki wniosek między innymi z tego, że samochód po załadunku „siedział”, a jego opony były ugięte.

Dla sądu taka obserwacja nie była wystarczającą podstawą do formułowania aż tak precyzyjnych wniosków.

I właśnie tutaj pojawia się pierwsza niezwykle ważna zasada pracy detektywa: w sprawozdaniu należy bardzo wyraźnie oddzielać to, co faktycznie zaobserwowano, od tego, co stanowi jedynie wniosek wynikający z obserwacji.

Detektyw może opisać, że po zakończeniu załadunku tylna część pojazdu znajdowała się niżej.

Znacznie ostrożniej należy natomiast podchodzić do stwierdzenia, że samochód przewoził konkretnie 20 ton określonego materiału, jeżeli nie istnieje obiektywna podstawa pozwalająca taki fakt ustalić.

Największy problem? Obserwacja zakończyła się zbyt wcześnie

Z praktycznego punktu widzenia jeden fragment uzasadnienia jest szczególnie interesujący.

Detektyw obserwował magazyn.

Zaobserwował ciężarówkę.

Udokumentował załadunek.

Ale nie kontynuował obserwacji samochodu do miejsca docelowego i nie udokumentował jego rozładunku.

Sąd wyraźnie zwrócił na to uwagę.

W konsekwencji powstała luka w materiale dowodowym.

Nie było pewności:

co dokładnie wyjechało z magazynu → dokąd zostało przewiezione → gdzie nastąpił rozładunek → co później stało się z materiałami.

To doskonały przykład tego, jak duże znaczenie w pracy obserwacyjnej ma ciągłość dokumentowania zdarzenia.

W praktyce detektywistycznej czasami jedno zdjęcie lub jedna dodatkowa godzina obserwacji może mieć większą wartość niż kilkadziesiąt wcześniejszych fotografii.

Nie chodzi bowiem o liczbę wykonanych zdjęć.

Chodzi o to, czy materiał pozwala odtworzyć logiczny i możliwie pełny ciąg zdarzeń.

Zdjęcie nie powinno tylko ilustrować sprawozdania

Sąd zwrócił także uwagę na jakość dokumentacji fotograficznej.

Zdjęcia uznano za niewystarczająco czytelne, aby jednoznacznie potwierdziły, co znajdowało się w magazynie, co zostało załadowane do samochodu oraz jakie były dalsze losy przewożonych materiałów.

To kolejna ważna lekcja.

Profesjonalna dokumentacja fotograficzna nie powinna być jedynie ilustracją prowadzonej obserwacji.

Jeżeli materiał ma zostać później wykorzystany przez klienta, pełnomocnika albo sąd, powinien w miarę możliwości potwierdzać najważniejsze ustalenia zawarte w sprawozdaniu.

Jeśli detektyw pisze:

„osoba obserwowana przekazała określony przedmiot mężczyźnie znajdującemu się w samochodzie”,

wartość materiału znacząco rośnie, jeżeli istnieje fotografia lub nagranie przedstawiające właśnie ten moment.

Nie opisuj emocji. Opisuj zachowanie

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę również na sposób składania zeznań przez detektywa.

Krytycznie oceniono przypisywanie obserwowanej kobiecie takich stanów jak zdenerwowanie, zaniepokojenie czy podejrzliwość i następnie łączenie ich z domniemanym przestępczym procederem.

To bardzo ważna wskazówka przy sporządzaniu profesjonalnego sprawozdania z czynności detektywistycznych.

Zamiast napisać:

„Obserwowany zaczął zachowywać się nerwowo, ponieważ zorientował się, że jest obserwowany”

bezpieczniej i precyzyjniej będzie opisać:

„O godz. 14:32 obserwowany trzykrotnie spojrzał w kierunku zaparkowanego pojazdu, następnie zawrócił, wszedł do budynku i po około dwóch minutach ponownie wyszedł przed wejście.”

Pierwszy opis zawiera interpretację.

Drugi przedstawia fakty, które odbiorca sprawozdania może ocenić samodzielnie.

I właśnie tak powinien być konstruowany materiał, który potencjalnie może później trafić przed sąd.

Sąd Najwyższy: dokument prywatny nie oznacza dokumentu niewiarygodnego

dochodzimy do najważniejszego elementu całej sprawy.

Sąd Najwyższy nie zgodził się z takim podejściem, zgodnie z którym materiał detektywistyczny można deprecjonować tylko dlatego, że został przygotowany na zlecenie jednej ze stron.

SN wskazał bardzo wyraźnie, że:

pisemnego sprawozdania detektywa nie dyskredytuje fakt, iż jest ono dokumentem prywatnym.

Podobnie:

zeznań detektywa nie dyskredytuje sam fakt, że został wynajęty przez jedną ze stron postępowania.

Takie dowody podlegają ocenie zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania cywilnego.

To niezwykle istotne stwierdzenie.

Prywatny charakter sprawozdania nie powoduje, że sąd może je zignorować.

Jednocześnie nie oznacza to, że każde sprawozdanie prywatnego detektywa będzie automatycznie uznane za wiarygodne.

Liczy się jego treść, sposób przeprowadzenia czynności oraz możliwość skonfrontowania opisanych ustaleń z pozostałym materiałem dowodowym.

Przedsiębiorca może prowadzić własne postępowanie wyjaśniające

Orzeczenie ma również duże znaczenie dla przedsiębiorców.

Sąd Najwyższy wskazał, że pracodawca podejrzewający pracownika o popełnienie czynu mogącego stanowić przestępstwo może prowadzić własne postępowanie zmierzające do ustalenia okoliczności sprawy.

Nie jest oczywiście policją ani prokuraturą i nie posiada ich uprawnień.

Może jednak wykorzystać legalnie dostępne środki.

W analizowanej sprawie jednym z nich było właśnie wynajęcie prywatnego detektywa, którego ustalenia, dokumentacja fotograficzna oraz późniejsza rozmowa z pracownicą stanowiły podstawę decyzji pracodawcy.

SN zaznaczył również, że takie wewnętrzne postępowanie prowadzone w ramach obowiązującego porządku prawnego co do zasady nie staje się bezprawne tylko dlatego, że później okaże się, iż podejrzenie popełnienia przestępstwa nie znalazło potwierdzenia.

To istotny argument przemawiający za wykorzystaniem profesjonalnych czynności detektywistycznych m.in. przy podejrzeniach:

kradzieży lub przywłaszczenia mienia firmy, działania pracownika na szkodę przedsiębiorstwa, nieuczciwej konkurencji czy innych poważnych naruszeń obowiązków pracowniczych.

Sąd Najwyższy nie przesądził winy pracownicy

To zastrzeżenie jest bardzo istotne.

Wyroku II PK 278/16 nie można interpretować w taki sposób, że Sąd Najwyższy uznał sprawozdanie detektywa za wystarczający dowód popełnienia przestępstwa.

SN uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Jednocześnie wskazał, że należało dokładnie ustalić m.in.:

jakie materiały zostały wywiezione,
do kogo należały,
komu zostały powierzone,
w jakiej ilości je wywieziono,
na czyje polecenie,
dokąd zostały przewiezione,
czy ktoś otrzymał za nie zapłatę,
oraz jaki był rzeczywisty udział pracownicy w całym zdarzeniu.

To doskonale pokazuje różnicę pomiędzy podejrzeniem, nawet bardzo silnym, a materiałem pozwalającym na dokonanie konkretnych ustaleń faktycznych.

Czego ta sprawa uczy prywatnych detektywów?

Wyrok Sądu Najwyższego z 17 października 2017 r. jest dobrym przykładem tego, że wartość materiału detektywistycznego nie zależy wyłącznie od tego, co detektyw zobaczył.

Równie istotne jest:

co rzeczywiście może udowodnić.

Profesjonalnie przeprowadzona obserwacja powinna więc — oczywiście w granicach prawa oraz możliwości operacyjnych — zmierzać do stworzenia możliwie kompletnego obrazu zdarzenia.

Sprawozdanie powinno natomiast odróżniać:

fakty → spostrzeżenia → ustalenia → ewentualne wnioski.

Nie powinno natomiast zastępować ustaleń sądu, policji czy prokuratury.

Sprawozdanie detektywa może być ważnym dowodem. Jego jakość ma jednak znaczenie

Wyrok II PK 278/16 pokazuje dwie strony tego samego zagadnienia.

Z jednej strony Sąd Najwyższy potwierdził, że materiału prywatnego detektywa nie można dyskwalifikować tylko dlatego, że powstał na zlecenie jednej ze stron.

Z drugiej strony sprawa pokazała, jak łatwo mogą zostać zakwestionowane zbyt daleko idące wnioski, nieczytelna dokumentacja fotograficzna czy brak kontynuowania obserwacji w kluczowym momencie.

Dlatego profesjonalna praca detektywa nie polega wyłącznie na zdobyciu informacji.

Jej istotą jest zdobycie informacji w taki sposób, aby później można było je wiarygodnie odtworzyć, zweryfikować i wykorzystać.

Właśnie wtedy sprawozdanie z czynności detektywistycznych może mieć rzeczywistą wartość dla klienta, jego pełnomocnika, pracodawcy, a w odpowiedniej sytuacji również dla sądu.

Podejrzewasz działania pracownika, kontrahenta lub innej osoby na szkodę firmy?

Detective Investigations Group prowadzi czynności obserwacyjne i ustaleniowe dla przedsiębiorców oraz klientów indywidualnych. Zebrany materiał dokumentujemy w sposób uporządkowany, z uwzględnieniem jego potencjalnego późniejszego wykorzystania.

Skontaktuj się z nami i omów sprawę podczas poufnej konsultacji.